Czy spotkałeś się kiedyś z określeniem Efekt Mandeli? Być może nie jednak istnieje duże prawdopodobieństwo, że spotkałeś się z nim w codziennym życiu. Z resztą jak wiele osób. Przy czym nie musiałeś być jego częścią a jedynie obserwatorem.
Czym jest efekt Mandeli?
Efekt Mandeli to zjawisko, w którym grupa ludzi pamięta fakty lub wydarzenie, które tak naprawdę nie miało miejsca lub miało inny przebieg. Sama nazwa pochodzi zaś od nazwiska Nelson Mandela (Afrykańskiego przywódcy). Z nieznanego bliżej powodu bardzo dużo osób uznało, że zmarł on w latach 80 XX wieku podczas pobytu w więzieniu. Podczas gdy tak naprawdę miało to miejsce w 2013 roku.
Efekt ten odnosi się nie tylko do historii ale także popkultury, nazw firm i produktów oraz ogólnie otaczającego nas świata. Zdaniem ekspertów zjawisko to jest bardzo ciekawe. Istniejące na ten temat badania pozwalają poznać jak działa ludzki mózg. Chodzi np. o umiejętność zapamiętywania czy łączenia ze sobą faktów.
Alternatywne trendy, szerzone np. przez osoby zajmujące się parapsychologią mają na temat tego zjawiska również swoje zdanie. Ta zbiorowa konfabulacja ma być dowodem “istnienia alternatywnych rzeczywistości”, w których historia potoczyła się trochę inaczej i z jakiegoś nie znanego powodu została zapamiętana przez część ludzi.
Skąd bierze się efekt Mandeli?
Oczywiście efekt Mandeli ma swoje wytłumaczenie. I tu nie koniecznie musi mieć ono swoje źródło w parapsychologii. Źródła tego zjawiska szukać można w tym jak działa ludzka pamięć oraz z ilości i jakości posiadanej przez nas wiedzy. W końcu jak pewnie wiecie nie każda informacja jaka do nas dociera jest prawdziwa. I nie zawsze chodzi o propagandę czy cenzurę czasem to wynik nieporozumienia. Złej interpretacji informacji czy połączenia dwóch różnych wydarzeń w jedną.
Uznaje się więc, że źródłami efektu Mandeli są:
- Konfabulacja: Nasz mózg sam wypełnia luki w pamięci zmyślonymi informacjami. Robi on jednak to w taki sposób, że wydaje się nam to logiczne.
- Sugestia: W wyniku oddziaływania zewnętrznego źródła tworzymy fałszywe wspomnienia. Taka sytuacja może mieć miejsce kiedy inne osoby / media w naszym otoczeniu powtarzają taki przebieg wydarzenia. Dobrym przykładem mogą być tutaj opowieści naszych rodziców o naszym dzieciństwie (możemy przejąć ich perspektywę, która nie koniecznie jest zgodna z rzeczywistością).
- Błędy monitorowania źródła: Kiedy nie umiemy prawidłowo monitorować źródła informacji. Ufamy np. zasłyszanym plotką, teorią spiskowym, propagandzie zamiast zweryfikowanym informacją. Wbrew pozorom kiedy jesteśmy odcięci od wiarygodnych informacji lub nasze perspektywy nie są zbyt duże (np. bo jesteśmy dziećmi, przebywamy w miejscu z ograniczoną możliwością dostępu do informacji) .
Specjaliści zajmujący się badaniem umysłu (Kognitywiści) przypominają, że nasz umysł nie jest idealny. Pamięć ludzka bywa mylna – nie jest bowiem doskonałym urządzeniem rejestrującym. Wpływ na nią ma wiele czynników. Począwszy od emocji, życiowych wydarzeń, brak snu czy po prostu upływu czasu.
Przykłady Efektu Mandeli
Właściwie to nie trzeba w cale za daleko szukać. Napotkać je można bowiem na każdym kroku począwszy od życia codziennego po popkulturę. Nie będę jednak tutaj przytaczać wszystkich przykładów sytuacji kiedy ma ono miejsce.
Postacie z filmów i bajek
- Myszka Miki: szelki Myszka Miki. Wiele osób uważa, że Myszka Miki miała kiedyś szelki przy spodniach. Podczas gdy tak naprawdę ich nie miała.
- Pikachu (Pokémon): kolor ogona. Część osób uważa, że jego ogon ma czarną końcówkę. Podczas gdy w rzeczywistości jej nie ma.
- Kudłaty (Scooby-Doo): jabłko Adama. W oryginalnej wersji bajki Kudłaty (Shaggy) nie ma widocznego jabłka Adama. W jednej z kontynuacji / wersji już się ono pojawia.
- Gra Monopoly: Wielu ludzi pamięta, że pan Monopoly (Mr. Monopoly) nosi cylinder i monokl. Podczas gdy w rzeczywistości ma jedynie cylinder.
Cytaty, fragmenty utworów
- Star Wars: Jeden z słynniejszych cytatów z Gwiezdnych Wojen w oryginale brzmi “No, I am your father”. Wiele osób pamięta go jednak w formie “Luke, I am your father”.
- “We Are the Champions” – wiele osób uważa się, że piosenka ta kończy się słowami “of the world”. Podczas gdy w rzeczywistości tak nie jest – z resztą sprawdźcie sami.
To oczywiście tylko przykłady. Jednak pozwalają trochę ustawić to zjawisko w naszych głowach.
Podsumowanie
Jak widać zjawisko to jest bardzo powszechne i przynajmniej raz każdemu się przydarzyło. A jakie są wasze doświadczenia, czy poddajecie się efektowi Mandeli.
źródła:
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Efekt_Mandeli
- https://www.national-geographic.pl/nauka/efekt-mandeli-jest-jedna-z-najwiekszych-zagadek-ludzkiej-psychiki-badacze-zalamuja-rece
- https://melisa.pl/porady/czym-jest-efekt-mandeli-przyklady
W branży IT jestem już od 2007 roku. W tym czasie zajmowałam się głównie tematyką pozycjonowania i budowy stron internetowych. Hobbistycznie zajmuje się fotografią, podróżami (głównie tymi mikro). Interesuje się mitologią (Nordycką, Grecką i Rzymską) i historią.